Nucleaire geschiedenis Mol,Geel,Dessel
NUCLEAIRE GESCHIEDENIS VAN MOL, GEEL EN DESSEL
Datum : 29 oktober 2026 – 14.00u – zaal Roeskensberch
Lezing : dhr Vincent Massaut
De Solvay-conferenties zijn legendarische internationale wetenschappelijke conferenties die in 1911 in Brussel werden opgericht door de Belgische scheikundige en industrieel Ernest Solvay.
- Oorsprong: Ernest Solvay richtte in 1912 (na de eerste bijeenkomst in 1911) het Internationaal Instituut voor Fysica en later ook voor Chemie op.
- Doel: Toonaangevende wetenschappers van over de hele wereld samenbrengen om de grootste vraagstukken in de natuurkunde, scheikunde en recent ook biologie te bespreken.
- Historisch belang: Ze vormden het strijdtoneel en de kraamkamer van de moderne natuurkunde, met name de ontwikkeling van de kwantumtheorie en de relativiteitstheorie.
- Beroemde deelnemers: Iconen zoals Albert Einstein, Marie Curie, Niels Bohr, Max Planck, Erwin Schrödinger en Hendrik Lorentz namen er deel. De groepsfoto van de Solvayraad uit 1927 geldt als de beroemdste wetenschappelijke foto ooit.
- Erkenning: De historische archieven van de Solvayraden (1910–1962) zijn in mei 2023 door UNESCO erkend als Werelderfgoed (Memory of the World).
- Heden: De conferenties worden nog steeds periodiek georganiseerd vanuit Brussel door de Internationale Solvay Instituten.
De rol van de Union Minière en Belgische industriëlen
In 1915 stuitte de Belgische geoloog Jules Cornet (en later ingenieurs van de UMHK) in de mijn van Shinkolobwe (Katanga, Congo) op een gigantische ader van pekblende. Dit erts bleek een ongekend hoge concentratie uranium en radium te bevatten.
Belgische industriëlen zagen meteen de commerciële kansen:
- Het monopolie: De UMHK bouwde een hoogtechnologische fabriek in Olen (België) om het Congolese erts chemisch te zuiveren. Vanaf 1922 domineerde België daardoor bijna 80% van de wereldwijde radiummarkt. Ze braken het Amerikaanse prijsmonopolie en deden de prijs van radium kelderen, waardoor het wereldwijd toegankelijker werd voor medisch onderzoek.
- Wetenschappelijke samenwerking: Hoewel Marie Curie haar vroege onderzoek deed met kleinschalig erts uit Bohemen, onderhielden de grote radium-instituten (waaronder dat van Curie in Parijs) nauwe contacten met industriële leveranciers om voldoende grammen van de stof te bemachtigen voor onderzoek en kankerbehandelingen.
De Mijnunie van Haut-Katanga (UMHK) was een machtig Belgisch koloniaal mijnbouwbedrijf, opgericht op 28 oktober 1906 om de rijke afzettingen van koper, kobalt, radium en andere metalen in de provincie Katanga te exploiteren.(in Belgisch Congo, dat later de Democratische Republiek Congo werd).
De link tussen de Union Minière du Haut-Katanga (UMHK) en wetenschappers zoals Marie Curie vormt een fascinerend hoofdstuk in de geschiedenis van de chemie en de nucleaire wetenschap. Hoewel Curie zelf de fundamenten legde in haar laboratorium, zorgden industriëlen en Belgische ingenieurs later voor de grootschalige productie van de stoffen die zij ontdekte.
Marie Curie en de ontdekking van Radium
Marie Curie en haar echtgenoot Pierre ontdekten in 1898 de elementen polonium en radium. Ze isoleerden deze stoffen uit pekblende (uraniumerts). Radium was destijds het meest waardevolle en zeldzame goedje ter wereld vanwege de medische toepassingen (kankerbestraling, de zogenaamde 'Curietherapie'). De extractie ervan was echter een loodzwaar, chemisch precisiewerk.
Waarom werd MOL gekozen en werd MOL het centrum van nucleair onderzoek?
Na de Tweede Wereldoorlog besloot de Belgische Staat terreinen aan te kopen van de koninklijke familie op de Achterbosse Heide. Deze locatie bood voldoende ruimte, niet te dicht bij grote bevolkingscentra en toegang tot water en elektriciteit Zo kreeg Mol een belangrijke plaats op de Belgische nucleaire kaart.
De belangrijkste historische jaartallen
· 9 april 1952 wordt de vereniging Studiecentrum voor de Toepassingen van de Kernenergie opgricht
· 1954 eerste bouwwerken van de eerste reactor BR1 en labo
· 1956 ingebruikname van de eerste Belgische onderzoeksreactor
· 1957 het Studiecentrum voor Kernenergie wordt een instelling van openbaar nut
· 1961 BR2 belangrijk voor materiaalonderzoek en de productie van radio-isotopen
· 1962 BR3 experimentele drukwaterreactor, ook belangrijk voor opleiding van personeel voor kerncentrales.
Hoe groeide SCK uit tot een internationaal onderzoekscentrum?
In de daaropvolgende decennia groeide het SCK uit tot een centrum met internationale bekendheid.
Het onderzoek breidde zich steeds verder uit:
- Kernenergie: onderzoek naar de werking en veiligheid van kernreactoren.
- Geneeskunde: ontwikkeling en productie van radio-isotopen voor de diagnose en behandeling van kanker.
- Radioactiviteit: onderzoek naar de bescherming van mens en milieu.
- Radioactief afval: onderzoek naar veilige verwerking en berging.
- Wetenschap en technologie: opleiding van gespecialiseerde onderzoekers en technici.
Een bijzonder project was de bouw van het ondergrondse laboratorium HADES in 1980, waar onderzoek wordt verricht naar de mogelijke berging van radioactief afval in diepe kleilagen.
De belangrijke rol van Geel
In 1960 werd een er een Europees Onderzoekscentrum geopend => Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (JRC) van de Europese Commissie.
De rol van Dessel
Belangrijke vestingsplaats voor nucleaire activiteiten en de komst van Eurochemic dat in 1974 de deuren sloot.
Besluit: een bijzondere geschiedenis van onze eigen streek
De nucleaire geschiedenis van Mol, Geel en Dessel is een verhaal van wetenschappelijke ontdekkingen, technologische vooruitgang en internationale samenwerking.
Wat in de jaren vijftig begon met de vestiging van een onderzoekscentrum in Mol, groeide uit tot een uitgebreid netwerk van onderzoeksinstellingen en gespecialiseerde bedrijven.
Onze streek kreeg daardoor een bijzondere plaats op de wereldkaart van de nucleaire wetenschap.
Tegelijkertijd blijft het belangrijk om aandacht te hebben voor veiligheid, milieu, radioactief afval en de verantwoordelijkheid tegenover toekomstige generaties.
De belangrijkste boodschap van de lezing is dat Mol, Geel en Dessel niet zomaar drie Kempense gemeenten zijn, maar samen een belangrijke rol spelen in de geschiedenis én de toekomst van de nucleaire wetenschap.
Deze lezing was zeer interessant, leerrijk, klaar en duidelijk! Dankjewel Mr. Massaut. Echter spijtig van de kleine opkomst!

Nucleaire geschiedenis Mol,Geel,Dessel
nucleaire geschiedenis Mol,Balen,Dessel

Cruise Oosterweel 13 oktober 2026
Cruise Oosterweel 13 oktober 2026

Bezoek casino Gompel en wandeling 25 september 2026
Bezoek Casino Gompel en wandeling
