Dankzij de moderne geneeskunde leven we langer en comfortabeler dan ooit. Toch voelen veel mensen zich vaker moe, onrustig of uit balans. Volgens experten heeft dat niet alleen te maken met onze snelle levensstijl, maar zijn we ook verder verwijderd van de natuur dan ooit tevoren. Eén van die experten is dokter Dirk Avonts, co-auteur van ‘Natuur op doktersvoorschrift’. Hij legt uit waarom bewuster ruimte maken voor groen, rust en ritme in ons dagelijkse leven zo belangrijk is, “Onze leefomgeving en levensstijl hebben misschien wel een immense verandering ondergaan, maar biologisch gezien zijn we nog geen spat veranderd sinds de eerste mensen uitzwermden buiten het Afrikaanse continent.”

Tekst: Emelie Pauwels - Foto's: Robert Biesemans

“Natuur gaat nooit echt genezen, maar het kan - net zoals een evenwichtig dieet en voldoende beweging - wel een enorme bijdrage leveren aan onze basale gezondheid en een boost geven aan onze immuniteit”, vertelt Dirk Avonts. “Het probleem is dat wij vandaag vervreemd zijn geraakt van de natuur, terwijl deze van essentieel belang is voor ons fysieke en mentale welzijn. Een belang dat door veel mensen – inclusief de overheid – nog zwaar wordt onderschat. Sinds de uitvinding van het vuur 300.000 jaar geleden heeft de mens continu zijn leefomgeving aangepast aan zijn noden en wensen. Die aanpassingen en vooruitgang hebben ons zeker geen windeieren gelegd, maar wat we niet mogen vergeten, is dat we heel die tijd biologisch gezien geen haar zijn veranderd. Met andere woorden: het natuurlijk ritme en de primaire noden van onze verre voorouders zijn identiek aan die van ons. Maar door onze levensstijl en leefomgeving leven wij, in tegenstelling tot onze voorouders, niet meer volgens ons natuurlijk ritme en niet meer samen mét, maar náást de natuur. Iets waarvan we de effecten stilaan beginnen te voelen. Gelukkig zijn we altijd creatieve beestjes geweest die onze omgeving naar onze hand hebben gezet, dus moet het ons nu ook wel lukken om het tij te keren.”

Van vervreemding naar verbinding

“De vervreemding van de natuur werkt zeer subtiel. Je veerkracht en immuniteit nemen geleidelijk af zonder dat je er meteen iets van ondervindt. Kortom: alles marcheert nog wel, maar gewoon niet optimaal”, aldus Dirk. “Denk maar aan de meest voorkomende gezondheidsproblemen van onze tijd: obesitas, depressie en diabetes. Een belangrijke factor die bijdraagt tot deze ziektes is een verstoorde nachtrust. Als je bedenkt dat je voor een optimale nachtrust twee uur voor je naar bed gaat aan maximaal 10 lux (het equivalent van 10 kaarsen) blootgesteld mag worden en een schemerlicht 40 lux is – om nog te zwijgen over de straatverlichting en onze avondlijke portie schermtijd – dan is het niet verwonderlijk dat veel mensen een verstoorde nachtrust hebben. Of kijk naar onze dagindeling: de hele dag zijn we druk in de weer om pas op het einde van de dag uitgeput neer te ploffen op de zetel, terwijl ons natuurlijk ritme beter gedijt met een afwisseling van activiteiten en rust doorheen de dag. Verbondenheid met de natuur gaat dus verder dan een wandelingetje in het bos. Het gaat ook om meer aansluiting vinden met ons natuurlijk ritme. Iets waarbij de natuur een goede leermeester kan zijn.”

Terug naar de oertijd?

“Of we dan terug moeten naar de oertijd? God nee”, lacht Dirk. “Helemaal leven volgens de natuur is misschien wel een zeer romantisch idee, maar niet bepaald haalbaar. We moeten evolueren naar een wereld waarin niet wíj naar de natuur gaan, maar de natuur naar óns komt. Stel dat je middenin de stad woont, dan moet je echt al een tocht ondernemen om naar een park of bos te gaan. Dat mag niet de bedoeling zijn. De natuur zou een natuurlijk onderdeel moeten worden van ons dagelijkse leven. Denk maar aan kleine oases van groen op de hoek van elke straat, die rustpunten én ontmoetingsplaatsen bieden waar je makkelijk te voet naartoe kan gaan. Of aan geveltuintjes – met beperkte plaats en onderhoud – die zorgen voor een groenere aanblik, stations en bushokjes die opgefleurd zijn met planten ... Het zijn geleidelijke ingrepen die voor meer natuur in onze directe leefomgeving kunnen zorgen, zonder een inbreuk te doen op ons comfort. Een perfecte symbiose tussen de menselijke en natuurlijke leefwereld, zeg maar.” 

Eén composthoop per jaar, dan vier je 100 jaar!

“Zijn we dan volledig afhankelijk van de overheid voor meer groen voor onze deur? Tuurlijk niet, er zijn veel kleine dingen die je zelf al kan doen”, vertelt Dirk. “Hiermee trap ik misschien een open deur in, maar plant bloemen, struiken en bomen in je tuin. Het liefst nog inheemse soorten, want niet alleen insecten en kleine zoogdieren zijn hieraan aangepast, ook wij mensen. Geen groene vingers? Niet erg. Hoe wilder, hoe beter! Zo laat ik al een vijftal jaar mijn voortuin zijn natuurlijke gang gaan. Akkoord, de eerste twee à drie jaar was het niet om aan te zien, maar nu verschijnt er elk seizoen wel een blikvanger en stoppen er soms zelfs mensen om een selfie te nemen. Het duurt nu eenmaal even vooraleer de natuur haar evenwicht terugvindt. Maar ook als je geen tuin hebt, kan je enkele kleine positieve aanpassingen doen. Plant bijenvriendelijke bloemen in je bloembakken en hang een insectenhotel aan je balkon. Vul je huis met kamerplanten en gebruik zoveel mogelijk hout in je huis, gaande van meubels tot decoratie. En wat ik iedereen ten stelligste aanraad, is een compostvat. De microben, bacteriën en schimmels die vrijkomen uit compost zijn goud waard voor ons immuunsysteem en onze gezondheid. Door dat te verdelen in onze tuin, wordt het – zonder dat we er iets van merken – opgenomen door ons lichaam. Ik las ooit een interview met een 100-jarige man waarbij men naar het geheim van zijn leeftijd vroeg. Zijn antwoord? ‘Elk jaar een composthoop maken.’ Een gezegende leeftijd van 100 jaar kan ik je niet beloven, maar een oppepper voor je basale gezondheid zeker wel.”

De subtiliteit van Moeder Natuur

“Dat we allemaal genieten en rustig worden van de natuur staat buiten kijf”, vertelt Dirk. “Er is niemand die zal zeggen dat hij het geluid van de snelweg verkiest boven dat van de branding, ook al is die laatste zoveel keer luider. Waarom verlangen zoveel mensen naar een rustige vakantie in de natuur, terwijl ze voor evenveel of zelfs minder geld naar een druk all-in hotel kunnen gaan? Precies, de natuur heeft een grote, maar subtiele aantrekkingskracht en invloed op ons. Met zo’n subtiliteit dat we maar een fractie weten over het hoe. Wist je dat voor de meeste mensen het gefluit van vogels in de lente hun favoriete natuurgeluid is, terwijl het gefluit van vogels in de herfst hen minder blij maakt? Dit komt omdat de vogels in de lente in optimale conditie zijn en fluiten om een partner te zoeken, waarbij wij onbewust dat enthousiasme oppikken. De vogels in de herfst fluiten dan weer op een andere toon en met de bedoeling om andere vogels van hun territorium te verjagen. Met zo’n subtiliteit toch zo’n grote impact hebben, daar kunnen wij nog iets van leren.”

Goed voor lichaam en geest

“Een wandeling of retraite in de natuur zal je niet genezen van je kwalen, maar natuurcontact kan dus wel zorgen voor een beter immuunsysteem en mentaal welzijn. Door geregeld tijd in de natuur door te brengen – gaande van wandelen in duinen of bossen tot tuinieren – neem je de aanwezige microbomen, schimmels en bacteriën op. Die hebben een ongelooflijk positieve invloed op je basale gezondheid en immuunsysteem. Let wel, niet alle groen is natuur. Zo gaat je gezondheid van een wandeling in een bespoten maïsveld niet bepaald vruchten plukken. Daarnaast kan vertoeven in de natuur ook bijdragen tot een beter mentaal welbevinden. Zo is al uit talloze onderzoeken gebleken dat het actief bijdraagt tot een betere behandeling of herstel van depressie en angsten. Hoeveel deugd doet het niet om even een blokje om te lopen om even uit te waaien, om even uit je hoofd te komen? Als je dat dan nog eens doet in de natuur, ben je niet alleen uitgewaaid, maar ontstaan er ook spontaan positieve gedachten. Voor je mentale welzijn is drie à vier keer per week een halfuurtje in de natuur vertoeven al voldoende, voor je immuniteit geldt dan weer: hoe meer, hoe beter.”

Fijn voor je brein

“De beste tip die ik je kan geven? Zoek eens een rustige natuurlijke omgeving op waar je je op je gemak voelt. Zoek je een comfortabele zitplaats uit – een bankje, een boomstronk of gewoon op de grond – en zet een timer op 20 minuten. En dan doe je ... niets. Gedurende die 20 minuten ga je niet babbelen, niet lezen, niet zingen ... Alleen rondkijken. Het gevoel dat je dan zal ervaren, is ongelooflijk ... Een gevoel van inefficiëntie, verveling en zinloosheid. Waarom zou ik dat in godsnaam willen ervaren, denk je dan? Wel, door die rust en verveling toe te laten, raken je hersenen zo van slag dat ze volop verbindingen beginnen te maken, iets waar ze anders – in onze dagelijkse ratrace waar we constant aanstaan – geen tijd voor hebben. Verveling zorgt ervoor dat positieve ideeën ontstaan en ons brein een positieve boost krijgt. En nog een laatste gouden tip? Zoek een buddy om mee te gaan. Zo heb je altijd dat duwtje in de rug om toch even naar buiten te gaan én een leuke babbel voor en na.”